Қоғам

Облыс омарташылығының тәжірибесі озық

Азамат Темірбеков

 Шығыс Қазақстандағы омарташыларды оқытуға келген шетелдік маман өңірдегі әріптестеріне үйрететін емес, керісінше олардан үйренетін нәрсенің көп екенін айтады.

Қараша айының алғашқы аптасында Шығыс Қазақстан ауылшаруашылық тәжірибе станциясының базасында Омарташылардың республикалық палатасының ұйымдастыруымен өңірдегі  омарташылықтың   дамуына арналған  семинар өткізілді. Аталмыш іс-шараға өзіміздің омарташылармен қатар көрші Ресей Федерациясынан да маман тартылды. Нақтырақ айтсақ, орта орыс тұқымды бал араларын өсірумен төрткүл дүниеге әйгілі Башқұртстан елінің маманы өз тәжірибесімен бөлісуге келді.

Шараның бірінші теориялық бөлігі тәмамдалған соң, башқұртстандық маман облыс орталығының іргесінде орналасқан «Пасека» омарта шаруашылығының жұмысымен танысты. Бүгінде бұл шаруашылық  – бал шайқап, тұтынушыға экологиялық таза дайын өнім шығарғанға дейінгі толық циклді  өңіріміздегі бірегей шаруашылықтардың бірі. Онда балды тек тамақ өнімі ретінде тұтынумен шектелмей, сонымен қатар оның емдік қасиеттерін де кәдеге жаратуға бағытталған жұмыстар жолға қойылған. Атап айтсақ, қазіргі уақытта мұнда адам ағзасындағы түрлі аурулардың пайда болуына, асқынуына тосқауыл болатын алкогольсіз бальзамдар,  емдік мақсаттағы шәрбаттар мен балауыз өнімдері өндіріледі.

– Буын, жүрек, өкпе, имундық, жүйке жүйелерінің және қант диабеті сияқты аурулардың алдын алып, емделуіне көмектесетін бес түрлі бальзам жасаймыз, – дейді «Пасека» омарта шаруашылығының өкілі Алексей Қасымбаев. – Олардың барлығы шөптер, бал, ара желімі, балтозаң және гүл тозаңы сияқты табиғи материалдардан жасалады. Ара желімінен жасалған спрей, ара уытынан жасалатын қыздыратын кремдер өндіреміз. Сонымен қатар біз ара ұяларының жақтаушаларын бүлдіретін балауыз күйесін де кәдеге жаратамыз. Зиянкестерді теріп алып босқа лақтыра салмай олардан бронхит, өкпе қабынуы, туберкулез сияқты өкпе ауруларын емдеуге көмектесетін балауыз күйесінің тұнбасын жасаймыз.

Бал өндіруде үздіксіз үрдіс қалыптастыра білген шаруашылық өз өнімдерін әлемдік стандарттарға сай етіп шығаруға да баса назар аударған. Ол үшін бал шайқап, оны қаптаудан бөлек,  ара тұқымын асылдандыруға да ерекше мән беріп отыр. Бал араларының ұяларын дайындап, асыл тұқымды араларды алыс-жақын шетелдерге экспорттау ісі де жолға қойылды. Атап айтсақ, қазірде «Пасека» омарташылығы Еуропа, АҚШ, Ресей, Моңғолия, Қырғызстан сынды елдердегі омарташылармен әріптестік орнатқан. Осындай жетістіктерге тәнті болған ресейлік маман Шығыс Қазақстанда омарташылық  өз еліне қарағанда әлдеқайда жақсы дамығанын атап өтті.

– Мені шығысқазақстандық әріптестерім асыл тұқымды ара өсіру саласында тәжірибе бөлісуге шақырды, – дейді Башқұртстандағы омарта өнімдері мен оларды ілгерлету бойынша халықаралық «Алтын Солок» орталығының зоотехник-селекционері Кирилл Кугейко. – Өздеріңізге белгілі, Башқұртстанда асыл тұқымды ара өсіруде бірқатар жұмыс атқарылып жатыр. Атап айтсам, қазіргі уақытта осындай бағытта жұмыс істейтін төрт тұқымдық репродуктор бар. Алдағы бірнеше жылда тағы екеуін ашамыз деген жоспарымыз бар. Бүгінгі таңда Қазақстанда осы бағытта бірқатар мәселенің барын естідім. Яғни, асыл тұқымдық араларды шетелдерден алып келетін көрінеді. Міне, сол себепті осы салада біз өз өнімдерімізді ұсына аламыз ба, жоқ па екенін білуді мақсат еттім.

Соңғы уақытта Ресейде аналық араларды қолдан ұрықтандыру жұмыстарына да мән беріле бастаған. Осы бағытта жұмыс істейтін мамандар асыл тұқымды араның сараптап алынған аталықтарынан қажетті ұрықты алып, тұқымдық базаны жасақтауға кіріскен екен. Мұндай әдіс өз кезегінде бал арасының қажетті түрлерін таңдап өсіруге мүмкіндік беретін көрінеді. Осылайша, араның айналасына зияны аз, өнімділігі жоғары әрі ортаға тез бейімделетін түрлерін алуға болады.

– Мұнда шақырған кезде жергілікті омарташыларды ара бағу ісіне үйрету қажет шығар деп келген едім, – дейді Кирилл Кугейко. – Бірақ шығысқазақстандық омарташылардың осы бағытта атқарған жұмыстарын көрген соң үйрету емес, олармен тәжірибе алмасу қажеттігіне көзім жетті. Өйткені бізде, балды өндіріп, оны дүкен сөрелеріне жеткізгенге дейінгі аралықты толық қамтамасыз ететін ірі омарта шаруашылықтарын жүргізу тәжірибесі жолға қойылмаған. Мұнда байқағаным 600 – 700 ұяны жай ғана егістігін тозаңдандырғысы келген қарапайым шаруашылықтар ұстай береді екен. Башқұртстанда осыншама балара ұясы бар шаруашылықтар ірі омарта шаруашылықтары болып саналады.

Маусымда бір ұядан 30-40 келі мөлшерінде ғана бал шайқалатынын атап өткен башқұртстандық маман Шығыс Қазақстанда азықтық базаның да жақсы екенін алға тартты. Оның сөзін растаған жергілікті мамандар Шығыс өңірінде гүлдейтін өсімдік түрлерінің өте көп екенін айтады. Бұл әсіресе бал-бонитеті жоғары Шемонайха, Глубокое және Алтай аудандарында ерекше байқалатын көрінеді. Яғни, біздің облыстағы омарта шаруашылықтары түсім аз болған жылдары бір балара ұясынан бір маусымда кем дегенде 50 келі, ал көк майсасы бітік шыққан жылдары 120 келіге дейін бал шайқап алатын көрінеді.

Осы айдарда

Back to top button